Jak mówi stare przysłowie, bohater jest tylko tak potężny, jak najmocarniejszy pokonany przez niego przeciwnik. Prawda ta nigdzie chyba nie jest bardziej ewidentna, co w komiksowych opowieściach o superbohaterach w barwnych kostiumach. Bez Jokera i Two-Face'a Batman byłby jedynie bladym cieniem samego siebie; przygody Supermana nie rozbudzałyby emocji czytelników na całym świecie, gdyby nie musiał on stawiać czoła machinacjom Lexa Luthora czy brutalnej, niszczycielskiej sile Metallo i Doomsdaya; a mutanci z X-Men nigdy nie stworzyliby sprawnie działającego zespołu, gdyby nie zahartowali się w walce z takimi przeciwnikami jak Sabretooth, Magneto i Apocalypse.

Także postacie egzystujące w erpegowych światach utrzymanych w tej konwencji potrzebują godnych siebie, zapadających w pamięć oponentów, których gracze pokochają nienawidzić. Jeżeli system jest osadzony w realiach konkretnego komiksowego uniwersum (jak Marvel Super Heroes lub DC Heroes), to większość roboty wykonali już za Mistrza Gry scenarzyści i rysownicy tworzący obrazkowe historyjki - wystarczy tylko wykreowane przez nich szwarccharaktery przełożyć na mechanikę gry, i gotowe. Mistrzowie Gry rozgrywający kampanie rozgrywające się w innych "superbohaterskich" systemach (jak Heroes Unlimited albo Champions!) muszą "swoich" łotrów stworzyć od podstaw, albo posiłkować się wydawanymi dodatkami, w których znaleźć można opisy przykładowych przeciwników postaci.

A ci, bardziej chyba niż w jakimkolwiek innym gatunku czy konwencji, muszą być niezwykli, charakterystyczni, wyróżniać się spośród wszystkich innych NPCów, jakich bohaterowie spotykają na swej drodze. Tu nie ma miejsca dla sztampowych złych nekromantów, mafijnych capo czy korporacyjnych bossów - owszem, wszyscy oni mogą znakomicie wpasować się w komiksowe historie, jednak każdy z nich musi być dopracowany znacznie bardziej niż w większości konwencji, nawet jeśli nie miałby być obdarzony jakimiś nadludzkimi mocami.

Nie inaczej jest także w systemie Mutants & Masterminds, wydanym przez Green Ronin Publishing zdobywcy ubiegłorocznej nagrody Ennie dla najlepszego niededekowego settingu d20.

Podręcznik podstawowy zawierał wprawdzie opisy i charakterystyki kilku przykładowych superłotrów, których Mistrz Gry mógł wykorzystać jako głównych anty-bohaterów w swoich scenariuszach (jak i reguły pozwalające stworzyć całe legiony kolejnych), wydawnictwo najwyraźniej jednak doszło do wniosku, że miłośnikom tego systemu przyda się jeszcze kilku zapadających w pamięć złoczyńców. Owocem pracy, mającej dostarczyć prowadzącym dodatkowych szwarccharakterów jest wydany w ubiegłym roku suplement Crooks!.

Napisany i zilustrowany przez ten sam zespół, który stworzył uhonorowany prestiżowymi wyróżnieniami system, na ponad 120 stronach zawiera o wiele więcej, niż tylko garść kanalii obdarzonych nadludzkimi mocami.

Dużym plusem i znakomitym pomysłem jest zamieszczenie w podręczniku opisów i statystyk przykładowych sługusów głównych wrogów postaci, i bardziej sztampowych przeciwników. Oczywiście, w komiksowych opowieściach o superbohaterach "sztampowy" może oznaczać nie tylko tępego osiłka czy gangola, ale także demona, wampira, albo trzydziestometrowego robota - jednak wszystkie te istoty mają pełnić w scenariuszach tylko drugoplanowe role, przygotowując postacie na spotkanie z Głównym Złym.

Jeszcze bardziej przypadła mi do gustu alternatywna historia świata, w której losy i społeczny odbiór nadludzi w dziwacznych kostiumach odzwierciedlał wzloty i upadki popularności komiksów w naszej rzeczywistości - od hurrapatriotyzmu lat 40-tych, poprzez powszechną nieufność w kolejnych dekadach, aż do obrazu złamanych, ułomnych bohaterów, jaki znaleźć można w takich albumach jak Powrót Mrocznego Rycerza i Strażnicy - brawa dla autorów.

Oczywiście sednem i główną treścią dodatku są sylwetki bez mała pół setki rozmaitych łotrów wszelkiego kształtu i rodzaju - mutantów, szalonych naukowców, obcych, ofiary wypadków i eksperymentów naukowych, jak i zupełnie zwyczajnych ludzi, którzy stają po przeciwnej stronie prawa niż ta, po której znajdują się postacie graczy. Dopasowani są oni poziomem mocy do praktycznie dowolnego poziomu potęgi bohaterów - od ulicznych chuliganów aż po jednostki, które mają całkiem realną szansę zrealizować swoje sny o podboju świata - o ile, rzecz jasna, gracze ich nie powstrzymają.

Nowe moce, reguły i Atuty nie przykuły zbytnio mojej uwagi, może poza prostymi zasadami pozwalającymi szybko i sensownie określić losy łotrów postawionych przez postacie przed obliczem sprawiedliwości.

Oprócz znakomitej oprawy graficznej i bardzo solidnego wydania podręcznika, które z pewnością zasługują na uznanie, warto wspomnieć o kilku smaczkach, które szczególnie zainteresować mogą polskiego czytelnika - otóż w podręczniku kilkakrotnie znalazły się odniesienia do naszego kraju - według historii świata opracowanej przez autorów dodatku, w latach 50-tych Gorzów znajdował się we władaniu starożytnego arcymaga Majów, przywołanego przez nazistowskich okultystów, który mistyczną barierą odgrodził miasto od świata zewnętrznego; zaś jeden z superłotrów swą kwaterę główną umieścił na pokładzie atomowej łodzi podwodnej wykradzionej z... Gdańska (!) - myślałem, że spadnę z krzesła, jak to przeczytałem.

Crooks! z pewnością przyda się wszystkim Mistrzom Gry prowadzącym kampanie osadzone w systemie Mutants & Masterminds, choć także miłośnicy innych erpegów o superbohaterach znajdą tu mnóstwo pomysłów do wykorzystania w swoich przygodach. Wysoką jakość tego podręcznika wyróżniono nominacją do nagrody Origin dla najlepszego erpegowego dodatku wydanego w zeszłym roku - musiał on, co prawda, ustąpić palmy pierwszeństwa suplementowi Redhurst Academy of Magic, niemniej jednak bezapelacyjnie zasługuje na najwyższe noty.

Dziękujemy wydawnictwu Green Ronin Publishing i firmie Osseum Entertainment za udostępnienie podręcznika do recenzji.

Attendum: W ofercie wydawnictwa Green Ronin pojawiły się także ostatnio karty postaci do systemu Mutants & Masterminds. Wszyscy Mistrzowie Gry prowadzący kampanie w tym systemie z pewnością docenią ich użyteczność, i choć na polskie warunki pięć dolców za zaledwie szesnastostronicowy zestaw kart może się wydawać ceną nieco wygórowaną, to ich użyteczność jest niezaprzeczalna, mając na uwadze poważne zmiany, jakich dokonali autorzy systemu w oryginalnej mechanice d20.