Opowieści o bohaterach nieodmiennie potrzebują łotrów - kogoś, kogo siła dorównywałaby potędze herosów, geniusz równał się intelektowi protagonistów, a podłość i nikczemność - ich prawości i szlachetności. Niezależnie czy mamy do czynienia ze szpiegowskim thrillerem, policyjną sensacją czy epickim eposem spod znaku magii i miecza, nierzadko to właśnie szwarccharakter zapada nam w pamięć bardziej niż (teoretycznie) główny bohater opowieści - mało kto nie zgodzi się, że w burtonowskiej ekranizacji przygód nietoperza z Gotham City Joker był dużo ciekawszą i bardziej wyrazistą postacią niż tytułowy Batman.

I chyba właśnie w komiksowych historiach o superbohaterach kryjących się za tajemniczymi maskami i jeszcze bardziej tajemniczymi pseudonimami łotrom daje się okazję zabłysnąć jak w żadnym innym gatunku czy konwencji. Nadludzcy herosi obdarzeni niewiarygodnymi mocami wymagają równie nadludzkich łotrów, ci zaś - ambicji i mrocznych planów odpowiadających ich możliwościom.

Doskonale wiedzą o tym nie tylko twórcy obrazkowych albumów i ich ekranizacji (choć filmowcy zazwyczaj czerpią po prostu z bogatego zestawu przeciwników wykreowanych już przez autorów komiksów), zdają sobie z tego sprawę także twórcy gier fabularnych utrzymanych w konwencji komiksowych historii o superbohaterach - z reguły już w podręcznikach podstawowych zamieszczają bogaty zestaw potężnych antagonistów, nierzadko rozwijany dalej w wydawanych do systemu dodatkach.

Nie inaczej jest w przypadku opublikowanego przez firmę Green Ronin Publishing systemu Mutants & Masterminds - nie tylko podstawka do niego dawała do rąk Mistrza Gry całkiem pokaźną kolekcję rozmaitych łotrów obdarzonych nadludzkimi mocami, dziesiątki dalszych przyniosły uhonorowane prestiżowymi nagrodami dodatki Crooks! (zawierający niemal wyłącznie opisy nowych przeciwników) i Freedom City (opis kompletnego settingu do systemu). Właśnie do Mistrzów Gry prowadzących przygody osadzone w Mieście Wolności skierowany jest podręcznik Foes of Freedom, przynoszący opisy i szczegółowe charakterystyki działających na jego terenie złoczyńców.

Liczący niespełna sto stron, miękkookładkowy podręcznik podzielony jest na trzy rozdziały - pierwszy z nich, Grupy Łotrów, zawiera informacje o kilku grupach i organizacjach, których członkowie stanąć mogą na drodze postaciom - fanatyczni kultyści czczący enigmatycznych Wielkich Przedwiecznych (brzmi znajomo, nieprawdaż?), potężna megakorporacja kierowana z ukrycia przez nieludzką bestię, gang złodziei obdarzonych niezwykłymi mocami, rodzina psioników uważających się za najwyższy szczebel w ewolucyjnej drabinie to tylko niektóre z nich. Dodatkowo znajdziemy tu informacje o monstrualnych zwierzętach, które mogą stanowić zagrożenie dla miasta - Gigantozaur czy pochodzące z ciemnej strony Księżyca Kraterowe Małpy trudno uznać wprawdzie za organizacje sensu stricte, równie dobrze mogłyby one znaleźć się w następnym rozdziale.

Ten zaś, zatytułowany po prostu Solowi Łotrzy, przynosi opisy bez mała dwudziestu niezależnych przeciwników ładu i porządku, których moce pochodzą z najróżniejszych źródeł, a potęgą dostosowanych zarówno do postaci dopiero rozpoczynających swoją karierę, jak i do doświadczonych weteranów. Muszę powiedzieć, że jestem naprawdę pełen podziwu dla autorów podręcznika - nie dość, że (inaczej niż w przypadku dodatku Crooks!) oparli się pokusie przedrukowania tu niektórych z łotrów przedstawionych w podstawce do settingu, ale przede wszystkim dlatego, że każdy z opisanych tu NPCów oprócz swojej szczegółowej rozpiski mechanicznej, historii i najczęściej używanej w walce strategii ma także kilka pomysłów na włączenie do kampanii lub wykorzystanie w odrębnym, skupiającym się na nim scenariuszu. Aplauz musi budzić także bogactwo i różnorodność opisanych tu łotrów - szalony naukowiec czy ofiara tajemniczych eksperymentów to jużklasyka (by nie powiedzieć - sztampa), ale duch seryjnego mordercy opętujący swe ofiary by nawet po śmierci kontynuować serię zbrodni, widmo aktorki domagającej się sławy i uznania, jakiego odmówiono jej za życia (i wyglądające jak przeniesione wprost z czarno-białego filmu) czy kolonia inteligentnych karaluchów tworzących wspólnie humanoidalny kształt - to tylko niektóre z ciekawszych pomysłów, że nie wspomnę już o świadomej wersji Freedom City z alternatywnej rzeczywistości.

Ostatni rozdział podręcznika poświęcony jest ulokowanemu niedaleko od miasta Więzieniu Federalnemu Blackstone, umieszczonemu w podwodnej części odludnej skalistej wyspy i dostosowanemu specjalnie do przetrzymywania przestępców dysponujących nadludzkimi mocami.

Dodatek: Nowe Zasady zawiera z kolei opis nowej mocy, kilka szablonów i listę opisanych w podręczniku łotrów, uszeregowanych według poziomu potęgi, jaką dysponują.

Mimo iż Foes of Freedom czytało mi się bardzo przyjemnie, a graficzna oprawa podręcznika także zasługuje na najwyższe noty, to ten dodatek mimo wszystko wzbudził we mnie mieszane uczucia. Z jednej bowiem strony ciekawi przeciwnicy zawsze się przydadzą, z drugiej jednak - czy naprawdę potrzeba ich aż tylu? Podstawka do systemu i podręcznik opisujący Freedom City (że nie wspomnę już o dodatku Crooks!) przyniosły ich aż nadto, następny zestaw łotrów zwiększa tylko pokusę zamiany kampanii w serię potyczek z kolejnymi przeciwnikami, z których żaden nie będzie mógł, siłą rzeczy, w pełni wykorzystać swego fabularnego potencjału. A inaczej niż w standardowych systemach fantasy, tu nie za bardzo jest miejsce na potwory po prostu pojawiające się znikąd - każdy z arcyłotrów ma swoją historię, motywacje, które nim kierują, każdy jest unikalnym anty-bohaterem, który zasługuje niemal na tyle samo uwagi, co postacie graczy.

Choć jest to oczywiście zależne raczej od indywidualnego podejścia konkretnych Mistrzów Gry, niemniej jednak zubażałoby to system, który nie bez przyczyny zbiera świetne recenzje i prestiżowe nagrody. Dlatego też wystawiając Wrogom Wolności zasłużoną piątkę, jednocześnie uczulam potencjalnych nabywców i użytkowników tego podręcznika - nie zmarnujcie możliwości, jakie dzięki niemu dostaniecie do ręki. Szkoda by było.

Dziękujemy wydawnictwu Green Ronin Publishing i firmie Osseum Entertainment za udostępnienie podręcznika do recenzji.