"Przyszłość ma wiele imion.
Dla słabych ma imię niemożliwe,
dla nieśmiałych - nieznane,
myślący i walczący nazywa ją ideałem."

Victor Hugo

"Każdy wierzy w to, czego się obawia,
i w to, czego pożąda."

Jean de la Fontaine

Wizje przyszłości można podzielić na: przepowiednie i prognozy.

Przepowiednie są opisami przyszłych zdarzeń, nie wynikającymi z logicznego wnioskowania. Powstają, gdy:

a) przepowiadającemu wydaje się, że doznał iluminacji, prekognicji, in. jasnowidzenia progresywnego (tzn. nagle, bez intelektualnej aktywności, poznał prawdę o zdarzeniach w przyszłości; niekiedy we śnie, w hipnozie; czasami pod wpływem: kontaktu z jakimś przedmiotem, urojeniotwórczych zmian w mózgu z powodu głodu, zwiększenia lub zmniejszenia ilości tlenu, bądź zatrucia narkotykiem); np. niektórzy przepowiadający twierdzili, że podczas transu ich dusza podróżuje w czasie; np. o. Czesław Klimuszko twierdził, że posiada zdolność prekognicji, że "spontanicznie przewidywał": wypadki samochodowe, czy przyczyny i daty śmierci konkretnych osób [1];

b) przepowiadającemu wydaje się, że ktoś mu objawił, wyjawił co nastąpi (Bóg, bóstwo, anioł, demon, "mistrz duchowy", przedstawiciel bardziej rozwiniętej rasy [spoza Ziemi], duch [dusza zmarłego] człowieka czy innej istoty) [2]; np. wg tekstu Biblii: anioł ukazał się na jawie "Dziewicy Maryji", zapowiedział jej, że urodzi syna Jezusa i jej krewna Elżbieta - uznawana za niepłodną - urodzi syna (Łk 1. 26-36) [3]; anioł objawił się we śnie Józefowi i ostrzegł, że Herod będzie usiłował zgładzić "Dziecię" (Mt 2. 13-18); np. Charles G. Long - przywódca sekty Pozostałości Kościoła Bożego - twierdził, że ukazała mu się świetlista ręka, która wypisała na widmowej tablicy liczby, informując, że koniec świata nastąpi 21 IX 1945 r. [4] o godz. 17:33.;

c) przepowiadającemu wydaje się, że osiągnął poznanie przyszłych zdarzeń przez interpretację systemu znaków magicznych (symboli z fantazji sennej [5], horoskopu [6], rozkładu kart [7] [np. tarota [8]], obliczeń numerologicznych [9], ruchów wahadła [10], figur ulanych z wosku, wnętrzności zwierząt, linii chiromantycznych [11], rozkładu I Cing, znaków piromantycznych, aeromantycznych, geomantycznych, hydromantycznych, krystalomantycznych, ornitomantycznych, itp. [12]); np. wg tekstu Biblii: Józef, interpretując symbole z fantazji sennych, przepowiedział: przywrócenie urzędu podczaszemu, śmierć nadwornemu piekarzowi, 7 lat urodzaju i 7 lat głodu w Egipcie faraonowi (Rdz 40 i 41);

d) przepowiadający z premedytacją wymyślił wizje przyszłości, by odnieść określone korzyści (majątkowe, emocjonalne) i twierdzi, iż jego przepowiednie powstały na skutek któregoś z ww. sposobów [13]; np. L. Ron Hubbard - pisarz SF, twierdzący, że "najlepszym sposobem na zdobycie fortuny jest stworzenie kultu" - założył Kościół Scjentologii, w którym zapowiadał, że doprowadzi wyznawców do "wyższego poziomu istnienia" tj. "operacyjnego tetanu", dzięki czemu dorobił się majątku i podróżował jachtem Sea Org z grupą fanatycznych nimfomanek. [14]

W przypadkach powstawania przepowiedni opisanych w punktach b) i c), następuje proces psychicznej projekcji (podświadomego przypisywania autorstwa własnych poglądów, wizji innym hipotetycznym istotom lub systemom znaków magicznych) oraz zachodzi proces psychicznej racjonalizacji (podświadomego uzasadniania prawdziwości wizji przez: przypisanie jej autorstwa istotom lepiej poinformowanym, autorytetom, bądź opieranie wizji na wiedzy ezoterycznej i technikach magicznych). Psychiczna koncentracja, trans, obserwacja znaków tajemnych, umożliwiają przedostanie się informacji z podświadomości do świadomości.

W przepowiedniach dominujący jest czynnik emocjonalny, podświadomość; racjonalizm, wnioskowanie logiczne, jest w nich ograniczane. Przepowiednie, które zostają szerzej rozpowszechniane, powstają na społeczne zapotrzebowanie. Dla swoich zwolenników,  pełnią rolę psychicznych mechanizmów obronnych (kompensacji, projekcji, racjonalizacji, fantazjowania). Zaspokajają motyw panowania, przez złudzenie przekazywania wiedzy o tym, co nastąpi. Ich  treść jest zdeterminowana przez profil psychiczny autora i grupy społecznej, której służą. Są sprzężone z wiarą, najczęściej religijną.[15] Przeważnie zawierają: 1) zapowiedzi nowego szczęśliwego życia dla wybranej grupy (tej, w której powstały) i (lub) 2) groźby kar i cierpień dla innych grup (o odmiennych światopoglądach lub celach). Stąd idee, m.in.: raju i piekła,  karmy, reinkarnacji (gł. kompensacyjnej w społeczeństwach kastowych), mesjasza (w społecznościach zniewolonych), sądu ostatecznego i końca świata (apokaliptycznej walki Dobra ze Złem, armageddonu, ragnaroku - triumfu subiektywnie pojmowanej sprawiedliwości).

Niekiedy przepowiednie skupione są wokół wizji zagłady grupy, z której wywodzi się autor, ale wtedy najczęściej zawierają alternatywę uratowania tej grupy, jeżeli zacznie ona postępować zgodnie z określonymi zasadami. Np. tak przedstawia się część proroctw biblijnych dotyczących Izraela; oraz XX-wieczne wizje przyszłych losów ludzkości, w zależności od tego: czy zaopiekuje się "przyrodą" [16], czy będzie ją "bez zahamowań" eksploatować.

Najrzadziej przepowiednie zawierają wizje nieodwołalnej zagłady społeczności, z której się wywodzą. Przykładami typowych przepowiedni są

przepowiednie biblijne [17]; koncentrują się one wokół wizji wyzwolenia narodu żydowskiego spod niewoli: (Stary Testament:) egipskiej, babilońskiej i (Nowy Testament) rzymskiej. Analogicznie przedstawiają się proroctwa np.: Andrzeja Towiańskiego, Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego z okresu Polski pod zaborami; przepowiednie Indian amerykańskich; antykolonialne nacjonalistyczne przepowiednie rdzennych Afrykanów; teksty - z okresu najazdu Normanów na Brytanię - zapowiadające powrót czarownika Merlina i króla Artura.

 Początkowo przepowiednie sekt żydowskich, w tym chrześcijańskich, były interpretowane jako zwiastuny uzyskania politycznej niezależności w ciągu najbliższych kilku lat [18]. Ich niespełnienie narzuciło nowe znaczenie tekstom: duchowej walki Dobra ze Złem, która ma się wydarzyć za setki lat.

Zbliżonymi do życzeniowych przepowiedni są pozareligijne wizje utopii - opisy społeczeństw doskonałych, z powszechnym dobrobytem, sprawiedliwych i szczęśliwych. Nie uwzględniają one ludzkich konstrukcji psychicznych. Początkowo społeczności te "umieszczano" na "dalekich wyspach szczęśliwych", a wraz z odkryciami geograficznymi, "przeniesiono" je w przyszłość. Termin utopia (gr. nie-miejsce) pierwszy zastosował Thomas Morus w: Prawdziwie złota książeczka o najlepszym urządzeniu rzeczypospolitej i o nowej wyspie Utopii (1516 rok). Temat kontynuowali m.in.: F. Bacon w Nowej Atlantydzie, T. Campanelli w Mieście słońca, L. L. Mercier w Roku 2440, E. Bellamy w utworze W roku 2000, G. Wells w Nowej Utopii, czy I. Krasicki w 2 cz. Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki. W starożytności koncepcje idealnego rozwoju społecznego zaprezentował Platon w Rzeczpospolitej; a w wieku XX, próbowano kształtować ideał społeczny na podstawie interpretacji dzieł Karola Marksa, Fryderyka Engelsa i Włodzimierza Iljicza Lenina.

Przepowiednie relatywnie często tworzą i głoszą osoby neurotyczne, zapewniając sobie w ten sposób zainteresowanie ludzi z otoczenia, zrzucając z siebie poczucie winy czy odpowiedzialności. Gdy przepowiednie zaspokajają motywy psychiczne odbiorców, twórca otrzymuje aprobatę społeczną, rolę przywódcy i gratyfikacje finansowo-majątkową. Np. w starożytności profetycy - z gr. tłumacze słów bogów, wieszcze - "głosząc wole bogów" i przepowiadając przyszłe losy, przewodzili danym grupom religijnym. Np. w XIX wieku Joanna Southcott utworzyła ruch profetyczny; wygłaszając liczne proroctwa zgromadziła ok. 14 tysięcy ludzi, wierzących, iż jest "prawdziwą i wierną Oblubienicą Chrystusa", oraz, że jako dziewica urodzi syna, który zapoczątkuje Koniec Świata. Zgromadziła majątek m.in. sprzedając wiernym "pieczęcie" ochronne, analogicznie do Kościoła Katolickiego sprzedającego w średniowieczu odpusty. Np. w USA, w ostatnim kwartale XX w., teleewangeliści(Jerry Falwell, Pat Robertson, Oral Roberts, Carl Stevens, Donald Lowery, Pamala St. Charles, Jim i Tammy Faye Bakker, Jimmy Swaggart) - kaznodzieje przez telewizję straszący końcem świata i obiecujący możliwość zbawienia - wyłudzili od wiernych datki opiewające na sumę setek mln. dolarów. Działalność większości z nich zakończyła się wraz z udowodnieniem ich: "rozwiązłego życia", malwersacji finansowych, wykorzystywania seksualnego wiernych, gwałtów i pedofilii. Np. seksualnie wykorzystywali swoje zwolenniczki: Hans Rosenfeld (Prusy XVIII w.) - zapowiadający Koniec Świata - wybrał 7 kochanek jako apokaliptyczne "Anioły Pieczęci"; archidiakon Ebel (Niemcy) - głosząc, że w 1836 r. zaczną się rządy Chrystusa - założył kościół kobiet i z trzema wyznawczyniami utworzył "Świętą Rodzinę"; w USA: wielebny Jarvis Rider wykorzystując wierne, twierdził, że jest to "nieuchronnym następstwem powrotu Chrystusa na ziemię"; pastor Sydney Rigdon głosił, że duchowni mają "zabiegać o względy i zdobywać oblubienice zarówno duchowo, jak i cieleśnie"; pastor John Humphrey Noyes twierdził, że szuka "swego Raju i swej Ewy"; wielebny Henry James Prince - głoszący nieuchronny Koniec Świata - obiecywał raj na ziemi wspomagającym go finansowo, założył sektę "Siedziba Miłości", wyznawców nazywał agapemonitami = "ucztującymi boską miłością" - na podobieństwo do sekty tzw. wolnej miłości z Rzymu III w. n.e.; jego następca - wielebny John Hugh Smyth-Pigott - obwołał się mesjaszem i zbliżał seksualnie do kolejnych "oblubienic"; Dawid Berg - prorokujący m.in. uderzenie w Ziemię komety w 1973 r. - wykorzystywał seksualnie wierzące ze swej apokaliptycznej sekty "Dzieci Boga" (później przemianowanej na "Rodzina Miłości"), nakazywał wyznawcom: seks grupowy i zwabianie przypomocy swych ciał nowych członków sekty. Wielu z ww. proroków "demoralizowało" innych, aby usprawiedliwić i zaspokoić własne żądze. [19]

Tekst pochodzi ze strony GKK Schron.

PRZYPISY:

[1] - Patrz np.: Klimuszko Czesław A. o.: Moje widzenie świata.; Budzyński Stefan: Spoza innego wymiaru: niewytłumaczalne zjawiska. (gł. rozdz. Prekognicja czyli jasnowidztwo.) [obie pozycje są relatywnie dalekie od racjonalnego postrzegania rzeczywistości].

[2] - Patrz np.: Däniken Erich von: Objawienia.[książka miejscami naiwna]

[3] - W niniejszym artykule cytaty i adresy biblijne podaję wg: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu: Biblia Tysiąclecia wyd. IV.

[4] - W niniejszym tekście podaję daty wg Kalendarza Gregoriańskiego.

[5] - Obecnie zaakceptowane w literaturze fachowej określenie marzenie senne jest nieadekwatne, gdyż nie wszystkie "sny" z fazy REM są przyjemne, zaś nazwanie koszmaru marzeniem jest błędne.

[6] - Patrz np.: Doktór Tadeusz: Spotkania z astrologią.[subiektywne studium idei astrologii]; Astrologus: Twój znak... [bezkrytycznie; każdy tom o innym znaku zodiaku]; Wernichowska Bogna: Sekrety imion i gwiazd., Bartnikowska Bogumiła: Horoskop chiński.[- obie pozycje bezkrytyczne].

[7] - Patrz np. Kaltman Irmina von: Wróżby, wróżby...[o praktyce wróżenia z tzw. zwykłych kart]

[8] - Patrz np.: Prinke Rafał T.: Tarot: dzieje niezwykłej tali kart.[subiektywne studium idei tarota]; Sławińska Anna: Tarot Marsylski.[naiwnie o praktyce wróżenia tarotem].

[9] - Patrz np. Kalendarz Michalineum: 1984.[katolickiego wydawnictwa; zawiera m.in.: przepowiednię A. Mickiewicza, horoskop galijski (dendrologiczny) i wróżby numerologiczne - wbrew dogmatom Kościoła Katolickiego]

[10] - Patrz np. publikacje Wielkopolskiego Stowarzyszenia Różdżkarzy.

[11] - Patrz np. Kaltman Irmina von: Wróżby, wróżby... (rozdz. Wróżenie z ręki.) [bezkrytyczna publikacja]

[12] - [Pobieżny i subiektywny] przegląd technik wróżbiarskich zawiera np.: Görgens Alfred: Krótka historia wróżbiarstwa.

[13] - Patrz np.: Gordon Stuart: Księga oszustw.

[14] - Powyższy podział został dokonany przeze mnie, nie spotkałem się z nim w literaturze zagadnienia. Np. starożytni stoicy dzielili sztukę przepowiadania na dwie grupy: "odmiany sztuczne" = z zastosowaniem określonych technik, i "odmiany naturalne" = nie wymagające żadnych technik, "naturalne" uzdolnienia wróżbitów.

[15] - [Łatwowierny] przegląd przepowiedni z różnych kultur zawierają np.: Hogue John: Księga proroctw tysiąclecia.; Lemesurier Peter: Nostradamus: Almanach naszej przyszłości, którą przepowiadają:...

[16] - Znaczenie terminu przyroda zostało wypaczone w XX wieku. Przyroda (nieożywiona + ożywiona) to wszystko co istnieje, włącznie z urządzeniami mechanicznymi i odpadami technologicznymi.

[17] - W Starym Testamencie gł.: Amosa, Ezechiela, Izajasza, Jeremiasza, Daniela i Ozeasza.

[18] - Np. cyt.: Zaprawdę, powiadam wam: nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie.(Mt 24, 34; Mk 13, 30; Łk 21, 32). Patrz też: zwoje z Qmran znad Morza Martwego.

[19] - Leksykonograficzne omówienie oszustw, m.in. związanych z przepowiedniami, zawiera: Gordon Stuart: Księga oszustw.